Het "heilige zwijgen"
God laat zich kennen ... in de stilte
De Algemene inleiding op het Romeins missaal vraagt dat er op bepaalde momenten in de viering een "godvruchtig stilzwijgen" in acht genomen zou worden. In een tijd waar mensen soms snakken naar momenten van rust en stilte, kan de liturgie een leerschool zijn om de stilte te durven ingaan.
Crypte Seminariehuis Gent
De stiltemomenten in de liturgie kunnen verschillende functies en betekenissen in zich dragen.
Rust vinden
In de eerste plaats helpt stilte mensen om rust te vinden en "op adem" te komen.
Ganagobie: oase van stilte
Velen zoeken vandaag de stilte op om opnieuw met zichzelf in het reine te komen, om alles opnieuw in een helder daglicht te plaatsen. Deze rustgevende dimensie van stilte heeft ook op liturgisch vlak betekenis. Vieringen zijn voor mensen plaatsen waar ze even het jachtige leven achter zich kunnen laten. Onze liturgie moet tegemoet komen aan deze "rustzoekers".
Ruimte voor de ander
Door stilte ontstaat er ook ruimte voor de ander. Door te zwijgen laat je toe dat de ander ook op verhaal kan komen. Door stilte in het gesprek in te bouwen, laat je de ander aan het woord.
Op liturgisch vlak is dit misschien wel de belangrijkste betekenis van de stilte. Door stilte in te bouwen in de liturgische viering laat je toe dat de Gans Andere aan het woord kan komen. Volgens Meester Eckhart is het in de diepste stilte dat God tot ons spreekt. Als wij zelf alles volpraten, dan kan de Gans Andere niet meer "ter sprake komen", dan kunnen wij onmogelijk nog zijn Stem horen. Daarom is rituele stilte ook zo belangrijk, om in relatie te kunnen treden met God. Ze onderstreept bovendien dat God uiteindelijk toch met geen woorden te omvatten is. Het is een teken van respect voor de transcendentie van God.
Solidariteit vanuit de stilte
Stilte sticht ook solidariteit: in de liturgie is de stilte altijd gezamenlijke stilte. Zo'n gemeenschappelijk gedragen stilte schept een band, sticht gemeenschap en solidariteit. Dankzij de stilte voel je je verbonden met de andere aanwezige gelovigen.
Stilte: een kwestie van evenwicht
Tenslotte heeft de stilte in de liturgie ook een niet te onderschatten esthetische waarde: een liturgie van enkel maar woorden, een viering waar je nooit eens op adem kan komen, steekt artistiek gezien slecht in elkaar.
Goede liturgie bewaart het evenwicht tussen momenten van woord en stilte, van handeling en rust. Goede liturgie heeft immers nood aan variatie. Stilte kan daarbij de gelegenheid geven om wat men gehoord of gezien heeft te verwerken en te laten doordringen. Anderzijds kan een moment van stilte ook de aandacht scherpen voor wat volgt.
Een goede leerschool: de gebedsvieringen in Taizé
Tijdens de gebedsvieringen in Taizé neemt de stilte een belangrijke plaats in: het is een concrete manier om zich open te stellen voor Gods Geest en zo God zelf aan het werk te laten. De broeders van Taizé schrijven over de stilte:
Verzoeningskerk - Taizé Bron: IJD
"Als we de gemeenschap met God in woorden proberen uit te drukken, zijn onze mogelijkheden beperkt. Maar diep in ons bidt Christus, meer dan wij ons kunnen voorstellen. Vergeleken met de intensiteit van dat gebed verdwijnt ons expliciete gebed bijna in het niets. Daarom neemt de stilte zo'n grote plaats in als we het hart van het gebed willen ontdekken. Hoewel God nooit ophoudt met ons te communiceren, zal God nooit proberen ons iets op te dringen. Gods stem is vaak als een fluistering, een ademtocht van stilte. In stilte in Gods aanwezigheid zijn, open voor de Geest, dat is al bidden. Het gaat er niet om dat we koste wat kost proberen een innerlijke stilte vinden door bijvoorbeeld een bepaalde methode te volgen om een innerlijke leegte te creëren. Het belangrijkste is een kinderlijke houding van vertrouwen te hebben, waardoor we Christus in staat stellen in ons te bidden. We zullen op een dag ontdekken dat we bewoond worden door een Aanwezigheid.
Men kan in het gebed beter één lange stilte houden- vijf of tien minuten - in plaats van verschillende korte momenten van stilte. En als diegenen die deelnemen aan het gebed niet gewend zijn aan de stilte is het wellicht goed dit van te voren uit te leggen, of na het lied dat voor de stilte gezongen wordt te zeggen: ‘Het gebed zal nu worden voortgezet met een ogenblik van stilte'." (Uit: Liederen en gebeden uit Taizé, 1994, p. 18)
